Erfgoedzorg

De zorg voor cultureel erfgoed gaat om het behoud van dat erfgoed. Als een gebouw op de monumentenlijst staat, betekent het dat je er niet zomaar iets aan mag veranderen. Erfgoedzorg van materieel erfgoed (‘stenen’) betekent dus behouden van wat er al is.

Bij bloemencorso’s en bij immaterieel erfgoed in het algemeen geldt precies het tegenovergestelde. Omdat de maatschappij verandert, moet de traditie mee veranderen. Als de traditie niet meeverandert, zullen er op zeker moment geen mensen meer zijn die het stokje willen overnemen. De traditie sterft dan uit. Erfgoedzorg bij immaterieel erfgoed is dus radicaal anders dan bij materieel erfgoed.

Wat houdt erfgoedzorg bij immaterieel erfgoed dan wel in? Het begint met het beantwoorden van de vraag waarom de traditie belangrijk is. Wij houden jaarlijks een bloemencorso, en blijkbaar vinden we dat waardevol genoeg om het jaar na jaar te doen en de traditie door te geven aan de volgende generatie. Maar waarom eigenlijk? Wat is er nu precies zo waardevol, dat we er ons jaar na jaar zoveel inspanning voor getroosten en dat we het willen doorgeven aan onze kinderen?

Deze vraag kan niet voor eens en altijd beantwoord worden. Elke generatie moet zijn corso opnieuw uitvinden. Maar wat zal blijken, is dat de echte kernwaarden in de loop van de tijd onveranderd blijven terwijl alles eromheen wel verandert.

Het is belangrijk om deze vraag niet lichtzinnig te beantwoorden. De verleiding is groot om te denken dat je het wel weet. Immers, iedereen is jaar in jaar uit druk bezig met dat corso. Natuurlijk weten we wel waarom we het doen. Toch is het belangrijk om door te denken tot je er echt de vinger achter hebt. Pas dan kun je als organisator of als bestuur, de kernwaarden ook echt als leidraad gaan gebruiken.

Het bestuur van een bloemencorso is enorm gebaat bij het in kaart brengen van de kernwaarden van de traditie. Bij het nemen van grote en kleine beslissingen zijn de kernwaarden altijd leidend en is het antwoord opeens niet zo moeilijk meer: draagt het besluit bij aan het behoud of de versterking van de kernwaarden? Dan doen. Brengt het besluit een van de kernwaarden in gevaar? Dan ervoor gaan liggen.

Na het in kaart brengen van de kernwaarden volgt een tweede oefening: de SWOT-analyse. SWOT is weliswaar een managementsterm, maar is toch zinvol. Het staat voor Strength, Weakness, Opportunity en Threat of in goed Nederlands: de sterke en zwakke punten en de kansen en bedreigingen.

In tegenstelling tot de kernwaarden is de uitkomst van de SWOT-analyse meer tijdgebonden. Het gaat om de huidige toestand van het evenement en van de organisatie en de ontwikkelingen in de maatschappij die raken aan het corso. De uitkomst van een SWOT-analyse kan over tien jaar heel anders zijn dan nu, bijvoorbeeld omdat een zwak punt in de organisatie met succes is aangepakt, maar er is een maatschappijke ontwikkeling gekomen die een rechtstreekse bedreiging vormt voor het evenement.

Het resultaat van de SWOT-analyse is, net zoals de kernwaarden, van essentieel belang voor de organisatie van een bloemencorso. De kernwaarden helpen bij het nemen van het besluit, maar de SWOT-analyse helpt vooral bij het bepalen waar de organisatie zich mee bezighoudt. Wat staat er op de agenda? Wat zijn nu de punten waar we onze energie in steken? Het antwoord is na een SWOT-analyse niet zo moeilijk meer: uitbuiten van de sterke punten, aanpakken van de zwakke punten, benutten van de kansen en het hoofd bieden aan de bedreigingen.

Natuurlijk is de vraag hoe je dat doet, niet zo simpel te beantwoorden. Maar de SWOT-analyse zorgt er in ieder geval wel voor dat de organisatie zich met de juiste zaken bezighoudt en geen tijd verspilt aan dingen die er eigenlijk niet toe doen. En daarnaast is er deze website. Nederland heeft vele corso’s die met vergelijkbare problemen en kansen te maken hebben. Doe daarom gerust bij een ander corso inspiratie op. Want waarom zou het het wiel uitvinden terwijl je corso-collega’s verderop dat al hebben gedaan?

De kernwaarden, en tot op zeker hoogte ook de resultaten van de SWOT-analyse, mogen niet beperkt zijn tot de bestuurstafel. Deel deze intern, met werkgroepen van de organisatie, met wagenbouwers; en extern, met de lokale overheid en met sponsors, en niet in de laatste plaats met het publiek.

De bloemencorso’s

Het bovenstaande verhaal over erfgoedzorg geldt eigenlijk voor alle vormen van immaterieel erfgoed. De dertig bloemen- en fruitcorso’s die Nederland telt, zijn behoorlijk divers, maar zullen toch wat betreft hun kernwaarden en hun SWOT-analyse veel overeenkomsten vertonen.

Het delen van de sterke en zwakke punten van de corso’s die een erfgoeddossier hebben gemaakt, heeft niet zoveel zin omdat die punten te specifiek zijn voor dat corso op dat moment. De kansen en bedreigingen zijn echter veel algemener van toepassing.

De belangrijkste bedreiging voor de bloemencorso’s is de brede maatschappelijke tendens naar meer regelgeving. Dat is op het gebied van veiligheid en aansprakelijkheid, van ruimtelijke ordening, milieu, alcoholgebruik onder jongeren en privacy. Al deze regeldrift heeft consequenties voor de bouw van de wagens, het onderhoud van de bloemenvelden en de organisatie van het evenement zelf.

Tegelijkertijd is er een tendens gaande dat lokale overheden steeds meer verantwoordelijkheden wegleggen bij de organisatoren van evenementen. Vroeger regelde de politie het verkeer tijdens het evenement. Tegenwoordig moet de organisatie dat zelf regelen, met vrijwillige verkeersregelaars die echter wél weer gecertificeerd moeten zijn.

Gemeente, politie, brandweer en verzekeraars stellen steeds hogere eisen aan veiligheid tijdens de bouw van de wagens en tijdens de optocht. Beleid op het gebied van ruimtelijke ordening leidt ertoe dat het moeilijker wordt om bouwlocaties te vinden. En ook aangescherpte milieu-eisen hebben hun weerslag.

Deze ontwikkelingen hebben grote gevolgen voor de besturen van corso’s en van bouwgroepen. Dat kost veel meer tijd dan vroeger en het is veel ingewikkelder. Bovendien kost het meer geld, dat ook ergens vandaan moet komen.

Een aantal andere bedreigingen die in de erfgoeddossiers worden genoemd zijn vergrijzing (van het dorp waarin het corso plaatsvindt), dat er steeds meer concurrerende evenementen zijn en dat het imago van bloemencorso’s in Nederland te wensen overlaat. Corso’s worden door de buitenwacht nogal eens gezien als oubollig, wat het lastig maakt om er publiciteit voor te maken.

Gelukkig zijn er ook maatschappelijke ontwikkelingen die de bloemencorso’s de wind in de zeilen geven. Het is zaak deze kansen te grijpen.

Wellicht de belangrijkste ontwikkeling is hierbij dat de maatschappij opnieuw op zoek is naar verbinding, naar herwaardering van het regionale en het authentieke en naar regionale identiteit. Bloemencorso’s passen hier naadloos bij. Corso’s drijven op gemeenschapszin en spelen een belangrijke rol voor de lokale identiteit. Mensen zijn trots op hun corso. Het feit dat de huidige maatschappij dat opnieuw waardeert, in plaats van erop neerkijkt, is een belangrijke troef van dit moment.

Deze herwaardering biedt kansen voor de bloemencorso’s in relatie met zowel lokale overheden, met pers & media en met sponsoren.